RELATOS

- A Estación.
- Historia dun limoeiro.
- Tópicos.
- Prevención de riscos laborais.
- O penalti.
- O Congreso.
- A gran carreira.



     Estes textos non teñen ningunha pretensión literaria. Son sinxelos exercicios de  memoria, pois reproducen con certa fidelidade algunhas lembranzas persoais de hai moitos anos. Noutros casos son sucedidos reais nos que participaron en primeira persoa algúns amigos. 




     A Estación 
I

         Era o primeiro día co meu pai na casa logo da súa operación. Eu estaba disposto a facerlle compaña, sobre todo despois das palabras que nos dedicara a nosa nai. Chovía aquela tarde, moito chovía. En realidade levaba todo o mes chovendo, día tras día, e non tiña trazas de parar. A pesar disto, el era dos que sempre xustificaba a climatoloxía do país:

         -Prefiro que chova antes de morrer afogado baixo unha labazada de calor abafante. Ten as súas vantaxes poder pasear no verán cun xersei. ¡E que me dis de durmir cunha mantiña na cama! O da auga é a penitencia que temos que pagar por tanta regalía.

         Sen embargo, o inverno aínda quedaba lonxe e xa estaba farto de tanta auga. Neste  tempo chuvioso o que máis lle gustaba ao meu pai era pórse diante da Olimpia, a vella máquina de escribir que herdara da súa irmá maior, a que estudara secretariado na Coruña. Era o momento perfecto para pensar en tantas cousas e... tamén para escribilas. Semellaba que ao escribilas acababa por entendelas mellor. Moitas veces, máis das que a el lle gustaría, non sabía moi ben ata onde quería chegar, que sentido tería aquilo que ía aparecendo no papel, liñas e máis liñas dispostas para unha carreira sen fin. Pero non lle importaba, pasaba un bo momento.

A idea de compartir os seus escritos cos demais resultáballe algo arriscada, ¡non fora que criticasen o seu estilo, ou mesmamente as súas opinións! Consideraba tamén que poderían pensar que adornaba moito as súas cousas. Coidarían que estaba a disfrazar a realidade, a acomodala para se sentir mellor. Non era esa a súa intención. Seguramente o que tiña era medo, medo a imaxinar algunha palabra de desaprobación. ¡Moito lle gustaría ser perfecto! Non por se tratar dunha persoa fachendosa, se non por algo que non sabía explicar moi ben, pero que o facía sentirse mellor. Quizais se trataba da vella estratexia de artellar calquera escusa para que os demais lle desen mimos, o acariñasen e lle dixeran o bo que era, sobre todo o ben que se portaba cos demais... Iso facía que vencera os seus complexos infantís, ou non tan infantís.

         Pasaba xa dos cincuenta anos e semellaba que aínda tiña a inseguridade dos anos iniciais, como se non dera encamiñada a súa vida, como se non soubese moi ben o que quería. E o certo era que tiña unha vida regalada. Tiña unha muller marabillosa, e nos tiña a nós, os seus fillos, e tiña un traballo cómodo  que lle reportaba un axeitado nivel de vida, e tiña incluso certo recoñecemento entre os seus, mais... sempre buscaba un pero, sempre pensaba que podería ser mellor. ¿Cando chegaría a estar satisfeito? ¿Cando se conformaría? Claro que agora a súa doenza cambiábao todo.
         E aquí estou eu no seu lugar, pelexándome coa vella máquina que prende o eñe intentando darlle xeito ás lembranzas do meu pai.

         Este meu pai era o máis pequeno de tres irmáns. Chegou ao mundo cando xa non contaban con el. Por iso quizais sempre se estivo a rebelar, por sistema, sen importarlle demasiado a causa, ou se tiña razón en o facer. O caso era deixar a súa pegada.

         Dos tres anos primeiros tan só tiña algunhas lembranzas. A casa na que nacera, unha pequena e humilde casiña, desas que tiñan a peculiar mesa de comedor pregada contra a parede e un banco corrido no que sentaban todos para xantar. Dende a ventá dunha das habitacións esparexían polo galiñeiro as cunchas que recollían na praia. As galiñas andaban a peteirar todo o día nelas e iso era bo para a cáscara dos ovos.

         Polo que lle contaran, a súa nai estaba soa cando o pariu. A súa irmá de sete anos fora buscar a Concha, a veciña, para que a axudara, e a Paco, o seu marido, para que avisara á comadroa e ao pai. Cando os dous chegaron, Anxo xa estaba neste mundo. Concha ferveu auga e seguiu as indicacións precisas da parturiente. Ela mesma cortou o cordón umbilical  que a unía co seu fillo acabado de nacer e fíxolle o nó co cordel de atar os chourizos. Amelia sempre foi así de tranquila e disposta.

         O cativo medrou nun ambiente san e natural, rodeado de cariño e tamén de poucas atencións, coma todos. Os irmáns na escola, o pai traballando e a nai na casa, ao coidado de todo.

         Cando chegou á Estación, tiña xa tres anos cumpridos, traía consigo ben apertadiña nas mans a súa ambulancia, o único xoguete que tiña, un seat 124 rancheira de cor branca e cunha enorme cruz vermella no capó. Era unha reprodución exacta, coas súas rodas de goma e con portas que se podían abrir e pechar. O único que lle faltaba era a sirena, mais o ruído xa o poñía el. ¡Canta xente se salvou grazas á pericia do condutor!

         Axiña cambiou a ambulancia por unha pelota. Agora, no novo barrio, tiña moito máis sitio para xogar. Betanzos era unha vila grande e, a pesar de que quedaba nas aforas, a estación do tren era a máis importante de toda a volta.

         Tiñan sitio para xogar auténticos partidos de fútbol, randeeiras penduradas das árbores e un pequeno campo para xogar aos chés, sempre que as nais non puxeran a roupa a clarear. Tamén había unha cerdeira que todos os rapaces e rapazas da estación compartían.

         Xa non estaba só, neste lugar había moita rapazada. Por iso, unha das primeiras cousas que tivo que facer cando chegou foi gañarse o respecto dos seus novos veciños. E non sabía mellor forma que demostrar dende o primeiro momento que el era o máis forte e destemido do barrio. Tan campante era que ata a parella da garda civil se metía con el agardando a súa reacción de machiño. Ata que non conseguían arrincarlle aquela expresión:  ¡Non me provoquen, non me provoquen!,  non paraban. Era obrigado, os do tricorne provocando ao rapaz, a reacción deste e o riso escachado de todos, incluso o do señor Galán, o factor.

         Certamente a estación era o centro neurálxico da vila. Todo o mundo ía a ela. Para ir á Coruña, a Ferrol, a Santiago..., para ir buscar aos familiares que viñan de fóra a pasar as vacacións, ou ás festas de San Roque, a buscar algún paquete...

         O xefe de estación, o señor Marín, era un castelán baixiño e gordecho, xa vello. Estaba casado coa que fora a súa criada durante moitos anos, dona Xosefa, e como casaran xa maiores, non tiñan descendencia, polo que o seu cariño gastábano en todos os rapaces e rapazas que alí vivían, moi especialmente nos fillos e fillas de Segundo e Araceli. Cando máis gozaba o señor Marín era na noite de San Xoán. Sempre se gababa de contribuír á maior lumeirada da vila. Un ano, foi tan grande que o lume prendeu no tellado dos servizos da estación. Menos mal que estaba por alí o gardaagullas, Pedro, e cunha mangueira apagou o lume. As lumeiradas non só eran grandes, senón que ademais duraban toda a noite e parte do día seguinte xa que as súas brasas procedían das travesas vellas da vía. Ademais gastábase moita pólvora nos petardos de tirar ao chan e tamén nos de vara. O señor Juanín, o home máis rico do barrio, por mor dos seus negocios co almacén de viños e bebidas, era quen lles proporcionaba semellante artillería. Era a súa peculiar forma de celebrar o seu santo. As nais levaban cadansúa cadeira para sentar arredor do lume e tamén para poder controlar aos seus fillos. Asábanse patacas e chourizos dentro das verzas, aínda que cada vez máis se ían introducindo esas novas larpadelas que vendían na tenda de Carmiña Añón.

         O factor era o señor Galán. Un home delgado e moi elegante. Sempre ben peiteado, co seu bigote tan coidado e o seu dente de ouro que facía relucir aínda máis o seu franco sorriso. Ademais era moi educado e agradable. Non vivía na estación, pero alí pasaba  a maior parte do tempo e non só polo seu traballo, senón pola súa afección aos bechos. Tiña un pequeno galiñeiro e nun alboio, coellos, unha chea de coellos ceibes. Nun anaco de terra cultivaba verzas, tomates e algunhas verduras máis. Tiña dúas fillas maiores e un fillo un ano máis vello ca Anxo. A filla maior estaba casada e vivía en Inglaterra. Cando viña de vacacións sempre viña pola estación co pai. Para todos os rapaces era a muller máis guapa que nunca viran, sobre todo por como vestía. Notábase que viña de fóra xa que usaba roupa que non se vía nos escaparates da vila. Vestía coma as mozas que ás veces se vían na televisión. Ademais tiña unha longa cabeleira loura, daquela non sabiamos que era tinxida, que a asemellaba ás grandes actrices estranxeiras.

         - O campo atópase en pésimas condicións; iso vai dificultar moito a condución do balón... Iríbar saca en curto sobre Tonono... Pásalle a pelota a Adelardo, ergue a cabeza e mándalle un pase adiantado a Amancio, que corre pola banda... Canea unha e outra vez... Centra e... Gol, ¡goool, goool, gooolaaazooo de Gárate...!

         O meu pai tiña unha grande afección polo fútbol e era un gran coleccionista de cromos. Facía dous equipos cos cromos, esparexíaos enriba da cama e iniciaba a retransmisión radiofónica das grandes finais. Poñía tanto entusiasmo e berraba con tal algarabía e paixón os goles ou as paradas magníficas, imposibles do seu gran heroe Iríbar que o escoitaban todos os veciños da estación. Rematado o xogo, o señor Galán sempre lle preguntaba polas incidencias do partido. El contestáballe moi gustoso. O señor Galán sempre lle dicía ao pai de Anxo que o  seu fillo ía ser un gran comentarista deportivo.



II

         Pensándoo ben, non cambiaron tanto os tempos dende que Anxo Samel entrara na escola, tiña cinco anos. O primeiro día de clase tivo que levar o seu banquiño de madeira. Ese talliño que se convertería no seu fiel compañeiro. Aprendeu a ler e a escribir con dona Rosita, a súa primeira mestra.

         Dona Rosita era alta e delgada; sempre estaba  moi ben vestida e moi pintada. Os seus beizos  estaban avermellados co pintalabios,  facendo destacar aínda máis o seu enorme nariz. Todo o que lle faltaba en beleza sobráballe en agarimo para os rapaces. Amosaba tanto amor por eles, incluso cando os atopaba pola rúa algúns anos despois, que semellaba que todo ese cariño era finxido e aparente. ¡En verdade existían persoas así! Sempre pensou que era unha personaxe acartonada, saída dunha vella e rancia película. Estaba solteira e, coma unha educada señorita de familia fidalga vida a menos, saía a pasear coas súas irmás e amigas todos os seráns mornos nos que as raiolas do sol quentaban a pedra dos cantóns da vila. Sempre puntual na misa  cotiá das sete, e os domingos, unha hora antes da misa de doce, catequese cos rapaciños que se estaban a preparar para facer a Primeira Comuñón. Nunca casou e sempre se mantivo fiel á súa rutina. Cando o paso dos anos engurrou a súa faciana e fixo que xa non se sentira bela, foi deixando os seus paseos, a súa catequese, a misa diaria e, máis adiante, tamén a misa dos domingos de don Manuel.

         Moitos anos despois, un día que Anxo volvera á vila, preguntou por ela. Dixéranlle que crían que morrera había xa certo tempo, pero que non estaban moi seguros. Doeulle a súa morte e doeulle profundamente o esquecemento dos seus antigos compañeiros de escola. Moito lle gustaría vela, e saudala, e agradecerlle o ben que lle aprendera a ler e a escribir, e o interese que poñía na catequese, e o moito cariño que lle dera. ¡ Unha muller tan alegre e ... unha vida tan triste! Agora, tantos anos despois, pensaba que a vida era inxusta, sobre todo, por non lle permitir darlle as grazas aos demais.

         A imaxe desta muller agrandábase cada vez que o meu pai se lembraba dos outros dous profesores que tivera na primaria: dona Mercedes e don Ramón.

         - ¡Vaia becho, este don Ramón!, dicía.

         A este si que o vira con certa frecuencia paseando pola rúa a súa xubilación. Endexamais se lle ocorreu paralo e saudalo, e moito menos agradecerlle a súa paciencia e dedicación. Era malo a rabiar. A algúns aínda lle seguen a doer as nádegas polas vareadas do animal.

         A dona Mercedes, moito máis guapa, sempre lle faltou o encanto de dona Rosita. Era seca coma un pau. Como non lle fixeran ben as contas de matemáticas ían aviados. O Manso, un compañeiro maior nugallán e preguiceiro, sempre estaba a facer copias. Copias e máis copias de frases morais para corrixir o seu mal comportamento.

       - ¡Que brután era! Polo visto, segue a selo. Creo que é taxista; herdou a parada do seu pai  que, ademais, era gardarríos.

          Parou de chover e unha raiola agromou pola fiestra da habitación:

          - Estou canso; vou durmir un pouco. Mañá seguimos, fillo.

Pronunciou a palabra fillo dun xeito moi especial, como querendo deixar ben claro cal era o seu propósito. Quería que eu me convertese no seu confidente, quería participarme toda a súa experiencia vital ateigada para que non me convertese no que el cría que era el mesmo. Eu apenas contaba quince anos e xa tiña sobre min a responsabilidade de ser o gardián das súas lembranzas.



III

         Dende a operación de hernia de disco tiña que gardar cama e eu vinme obrigado a sandar a súa soidade e vencer as miñas poucas gañas de estudar. A súa presenza dábame azos para chapar aqueles tremendos apuntamentos de ciencias naturais. El, de vez en cando, tomábame as leccións. As tardes previas aos días de exame chegáronse a converter nunha rutina. E os dous contentos; eu, por cumprir coa miña tarefa de estudante, e el por terme de escribinte.

E seguía petando na vella Olimpia:

         - Papá, ¿por que non queres que che escriba as cousas no ordenador?

         - Prefiro que escribas na vella máquina; ao levarche máis tempo podes pensar as cousas mellor. As boas cousas lévanche o seu tempo. Non hai bos resultados se detrás non hai moitas horas de traballo.¡ Non ves o que pasa cos exames!

         Sempre me estaba a dicir o mesmo. Aínda sabendo por propia experiencia que algo de razón tiña, é hoxe o día que non acabo de entender en toda a súa dimensión esas palabras simples, pero esenciais. Agora que xa son adulto e teño ordenador de última xeración, boto de menos aquela Olimpia que prendía o eñe e que había que facerlle o cambio de cinta á man.

         O meu pai sempre me dicía que a xente antes non tiña moitas cousas e que as poucas que se tiñan conseguíanse a base de moito esforzo. Segundo o esforzo, así era despois o seu goce. Cando se teñen moitas cousas e non  hai que se sacrificar moito por elas, non se valoran na súa xusta medida. E iso era o que estaba a condicionar a miña xeración.

         - Tedes de todo, e non lle colledes o gusto a nada.

         - Non é iso, papá. Hai certas cousas que é obrigado ter, senón os máis métense contigo. Todo o que ti dis debe ser certo, pero todos os meus amigos teñen as mesmas cousas, visten da mesma forma e escoitan a mesma música. A min dáme vergoña cando me preguntan se teño televisión no meu cuarto. Todos a teñen, non sei por que eu non.

         Había na estación un obreiro de vía e obras chamado Otero que foi o home máis forte que el vira na súa vida. Unha vez viu coma dous obreiros, compañeiros del, discutían afervoadamente sobre se era quen de erguer dúas travesas ao mesmo tempo. Un sostiña que iso era imposible, como un home ía ser capaz de erguer dúas enormes travesas embreadas das que se utilizaban para soster o raíl das vías do tren. O outro dicíalle que non só era capaz de erguelas senón que incluso era capaz de termar das dúas poñendo unha en cada man. Fóronse xuntando todos os obreiros, a curiosidade fixo que moitas persoas que estaban a agardar polo tren das cinco se achegasen ao corro. Os nenos, avisados polo balbordo, fóronse coando entre as pernas dos maiores e foron testemuña de todo o acontecido. Otero colleu as travesas, ergueunas e despois puxéronlle unha en cada brazo e..., xúroche que termou delas. A maior parte da xente non daba creto ao que vía e todos remataron na cantina bebendo cuncas de viño a conta da fazaña do Otero.

         Otero tiña varios fillos, a cada cal máis forte e varudo. O maior era mergullador na Coruña e semellaba ser un loitador de loita libre americana. Era o tipo máis peludo que nunca vira. Tiña uns brazos anchos de máis. Só velo, metía medo. Os outros dous, non eran menos. Como ademais eran conscientes do seu poderío, sempre andaban metidos en todas as pelexas que había nas festas de barrio da vila.

         - Nunha desas liortas vin como Manolo, o seu fillo máis novo, desabotoaba a súa camisa e amosándolle o peito descuberto ao garda civil máis mozo lle espetaba: "¡Se tes collóns, dispara!"
        
         Moi preto da estación estaban as casas baratas, eran unha especie de casopas vellas onde vivían familias que se dedicaban á venda ambulante e a non sei que máis cousas. Era a poboación máis marxinal do lugar. Non tiñan auga corrente nas súas casas e o que semellaba ser o patio común estaba cheo de ferralla e coches estartelados. Os rapaces do noso tempo non ían á escola e os que xa eran un pouco máis grandes desenvolvían oficios diversos como pinches de albanel, axudante de electricista, descargador no mercado, mozo de recados do supermercado, repartidor de xeo... As rapazas algo grandes estaban como criadas nas casas dos señoritos da vila e, normalmente, eran rapazas de non moi boa reputación. Cando pasaban por diante da estación para iren á súa casa, sempre se metían con elas os obreiros e os mozos que agardaban o tren. Lonxe de calar, elas sempre tiñan unha palabra máis forte e pícara na boca para lles responderen, e que avergoñaban ata aos máis ousados.

         - A pesar da súa pobreza, había xente de ben. Unha vez vin entrar na casa o pai de Alexandre cunha pescada enorme. Queríalle agradecer non sei que cousa ao meu pai.

         De entre toda esa xente destacaba  Moncho O Barrelas. Era un home duns trinta anos de mentalidade de cinco, moi mal falado e que ademais era coxo, o cal lle proporcionaba un xeito moi peculiar ao andar. Gran afeccionado ao fútbol, era o recollepelotas do equipo de fútbol da vila. Tiña unha gran axilidade e ademais non tiña medo de nada. Nos descansos dos partidos situábase na portería e retaba aos xogadores suplentes a que lle metesen gol. Facía cada estirada que provocaba o riso e a complicidade dos espectadores. E non importaba que o campo estivese enlamado. Esa circunstancia facía que o riso dos espectadores fose en aumento, case paralelamente á súa propia indignidade. Outra cousa que facía para simpatía dos taxistas do campo, era bater coa súa fronte contra as paredes. Pegaba cada croque que metía medo. E veña, os taxistas, engaiolábano para que fose máis forte. E el feliz. Cando remataba o espectáculo, convidábano a unha cervexa. Moitas veces, cando viña de regreso para a súa casa, se os rapaces da estación estaban xogando ao fútbol, el quedaba un anaco xogando con eles. Creo que eran eses os seus mellores momentos xa que non tiña que castigar o seu corpo para sentirse protagonista. Cos da estación xogaba ao fútbol coma un máis, iso si, con máis entusiasmo ca calquera deles.

         - Trinta e cinco anos despois, ¿que terá sido de Moncho? Se cadra, moita xente non se lembrará de quen era o alcalde da vila naqueles anos, pero seguro que si saberán quen foi O Barrelas.




IV

         Cada día que pasaba, o meu pai quería adiantar a hora do reloxo para así poder falarme antes das súas cousas. Eu non imaxinaba a súa présa. Semellaba que quería acabar canto antes. Non sei moi ben se era por medo a se esquecer das cousas e perder o fío, ou se cadra porque se lle ensarillara a teima de que moito tempo non lle quedaba.

         A cantina, xunto coa Fonda e a casa do señor Juanín, eran os únicos lugares nos que había televisión cando el era rapaz e, polo tanto, lugar de encontro os días de partido da copa de Europa. Case sempre ía á cantina. A señora Araceli era moi boa con todos eles, non tiñan nin que comprar nada para poder ver a tele. Iso si, o único que lles pedía era que non molestaran aos clientes e que soamente usaran as cadeiras se os demais estaban sentados.

         A señora Araceli estaba casada con Segundo. Tiñan a vivenda xusto enriba da cantina, enfronte da de Anxo, o fillo do capataz. Tiñan cinco fillos e unha vespa na que de cando en vez, Segundo, levaba a toda a rapazada dar un paseo ata o serradoiro ou o porto de Betanzos, moitas veces a dous e a tres a un tempo. A súa dona sempre lle berraba polo perigo no que os metía. Pero el estaba seguro de si mesmo e de que nada pasaba.

         - Nestas lerias che andabamos todos os días, fillo. O que máis me amolaban eran as voltas para a casa dende a cantina nas noites de inverno, despois das películas dos martes ou xoves, ou dos partidos de fútbol da copa de Europa. A penas había uns dez metros á miña casa, pero na noite pecha o vento pode converter as árbores en terríbeis marcianos que te veñen buscar, sobre todo despois de ver a película “Ultimatun a la Tierra”. Aínda é hoxe o día no que soño que dunha enorme nave espacial sae un grandísimo monstro de aceiro que co seu raio fulminante me desintegra para me levar ao seu planeta. Chegaba á casa con grande alivio. Os meus pais nunca souberon do meu grande medo. Non podía arriscarme a quedar sen ver o ciclo de “Ciencia Ficción”.



V

         As semanas ían transcorrendo unha tras outra, sen aparentes cambios. O outono botábasenos enriba e iso restaba tempo para xogar na rúa. Se non fose polo instituto e as obrigas co meu pai sería capaz de estar todo o día fóra xogando á pelota, ou na casa, á "play".

         O meu pai tivo unha lixeira melloría. Pouco a pouco foi recuperándose e, aínda que non se reincorporou ao seu traballo, xa facía vida normal. Iso deume a min moita máis independencia. Con todo, el estaba empeñado en que aínda non era quen de escribir de por si as súas lembranzas. Alí me tiñades a min de novo coa máquina:

         - Papá, eu creo que ti xa podes escribir; é que a min esta vella máquina non me dá xeito ningún, sabes.

         O meu pai ficaba silandeiro. Agora sei que era motivado pola tristura que lle supuña o feito de que o seu fillo pequeno estaba a perder o interese polas súas historias.

          Cando el rematou a escola primaria fixo o exame de ingreso para o bacharelato. Con dez anos estreou o seu primeiro pantalón longo. Non podía ir ao instituto con pantalón curto, agora xa era todo un homiño. Estaba empezando a labrar o seu futuro. Os seus pais non puideran aprender máis que a ler, escribir e as catro cousas básicas. Eran outros tempos e iso non lle ía pasar ao seu fillo. El tería a oportunidade de estudar para ter un traballo non tan escravo como o da terra, ou o da vía.

         Naqueles tempos, nos institutos, convivían rapaces de moi distintas idades. Había mangallóns en sétimo curso que tiñan xa vinte anos. Varias veces me contou dun estudante, “O Pincho”, que era o tipo máis besta que nunca coñeceu. Expulsárano do centro por se enfrontar a un profesor e poñelo no aire. A dicir de todos, o profesor era un mal tipo, pero  meu pai sempre me insistía en que a pesar diso nunca se podía facer semellante cousa con ninguén.

         O que era ruín era o director, segundo el. Dicíase que lle cambiara o carácter dende o accidente de coche que tivera anos atrás e que lle desfigurara un pouco a súa faciana. Tiña a boca torta e falaba dun xeito moi particular. Nunca o viron rir e sempre andaba coa man presta. Ao meu pai deulle un día semellante labazada que o sentou na cadeira. Anxo non contara nada na casa.

         - ¡Que tempos aqueles! A autoridade non se discutía e como chegaras á casa con contos, aínda levabas outra por riba. A ti que nunca che teñan que poñer a man enriba, fillo.

         Se iso me chega a pasar a min e o sabe o meu pai, non sei como reaccionaría; estou case convencido de que falaría co director e o poría no seu sitio. Iso si, todo quedaría entre eles.

         No instituto había un conserxe que semellaba ser un almirante. Sempre vestía con rigorosa gravata negra e unha chaqueta azul mariña con cintas douradas no puño, coma os oficiais da armada. Debía ser o máis importante, non soamente pola súa vestimenta, senón tamén pola súa actitude. Ata os profesores o chamaban “don Marcelino” e lle pedían as cousas por favor e con certo servilismo. Non facía máis que tocar o timbre para a entrada e saída dos alumnos, iso si, sempre con puntualidade. O resto do día gastábao lendo o periódico.

         - Cos teus anos, filliño, xa rematara o bacharelato elemental. Iso para a época eran xa palabras maiores. Agora había que facer un esforzo máis e acadar o superior. Eu tiña que estudar todo o que os meus pais non puideron.

         Falaba do tempo dos meus bisavós coma unha sucesión de días escuros, de orballeira e sen alegría ningunha. Unicamente o día da patroa saían da rutina  cotiá do traballo na terra e de aturar o gando. Vestían as súas mellores galas e ían ao baile. De parola cos compañeiros sempre decidían marchar da aldea. Querían fuxir de tanta miseria e ver novas cousas. Soñaban con xuntar catro cadelas e poder mercar uns zapatos; ¡estaban fartos dos zocos!

         Tamén Anxo, o meu pai, sentiu dende pequeno esa arela de marchar, de non acougar en ningures por moito tempo. Quizais o herdara do seu pai, quen despois de cumprir o servizo militar empezou a traballar en Asturias na Renfe. Foi o seu xeito de fuxir da aldea.

         Pola estación sempre pasaba Pilar. Era a irmá maior de Antonio e Alexandre, dous compañeiros de xogueta. Dicían que traballaba na Coruña. Ninguén sabía moi ben en que. As malas linguas dicían que era a querida dun señorito moi importante e de boa familia. Aos rapaces dáballes igual.

         Cada vez que pasaba, todos deixaban de xogar e admirábana con paixón infantil. ¡Era demasiada muller para calquera deles! A súa admiración silandeira era perturbada polos improperios dos asiduos da cantina que, tamén deixando a súa partida de dominó, proferían toda caste de animaladas.

         Era loura, máis ben pequecha, pero moi feitiña. O que máis lles chamaba a atención eran os seus movementos arfados, coma os das modelos que se vían na televisión, pero con máis carnes. O paso do tempo non foi benévolo con ela e, contrariamente ao que soe acontecer coas mozas, enmascarou sen piedade o seu atractivo.

         - Por certo, fillo ¿a ti como che vai coas mozas? De seguro que xa te fixaches nalgunha, ¿non si? 

         - Papá, con esta vella máquina non podo escribir tan rápido coma ti falas; ¿por que non queres que o faga no ordenador? ¿Que é o que dis das rapazas? ¡Xa estás outra vez a te meter comigo?

         En toda a fin de semana non tivemos ocasión de seguir co noso. Parecían as vacacións que se lles daban aos obreiros eficientes.

         - Non perdas hoxe o tempo comigo; aproveita para te divertires cos teus amigos. Ti tamén tés dereito ao descanso.



VI

         O luns, mesmo despois do xantar, chamou por min:

         - Edu, ¿tes hoxe clase pola tarde?

         - Non, papá.

         Cando dei chegado á súa habitación xa tiña todo preparado.

         - Xa lle puxen o papel; ¡e xa che puxen a cinta ao principio para que non enzoufes as mans!

         Segundo o meu pai, nunca lle funcionara o cambio automático da cinta e daquela había que volver a enrolala toda no primeiro disco e na operación era inevitábel luxar as mans.

         Noteino especialmente ansioso, polo que non fun quen de soltarlle a desculpa que tiña preparada. Sentei diante da máquina e fun dándolle xeito ás súas historias.

         Cando chegaba a primavera todos os rapaces da estación empezaban a ir ás hortas a manxar froita e chícharos. Máis dunha vez téñenos pillado e non lles quedaba máis remedio que saír a fume de carozo; pero nunca lles pasou nada grave. Algunha caída dunha árbore polas présas, algunha rozadura nas silvas dos balos, pero pouco máis. Despois de cada fazaña curaban as feridas na milagreira fonte da cangrexeira, aquela á que ían en ringleira todas as persoas da volta co seu porrón. Non era moi doado dar con ela. Había que pasar a Estación, ir pola beiravía e pasar a caseta de control de agullas; logo cruzar a vía e ir por un camiño ben estreito que en moitos treitos estaba case oculto polas silvas. Despois dun anaco había que baixar ata o nivel da marisma e alí estaba. Se topar con ela era difícil, beber a súa auga aínda máis. Sempre nos preguntabamos como entre toda aquela xente que ía buscar en procesión a súa fresquísima auga, non había ninguén capaz de facilitar a tarefa de recollela. Ata o cano era curioso. Cada certo tempo alguén o cambiaba, xa que era de media canaveira atada por tiras de casca de eucalipto. O nome víñalle polos caranguexos que había na marisma.

         - Máis medo que ir só á cangrexeira me daba cruzar o parque pola noite. Cando era rapaz ía esperar pola miña irmá Pilar, que viña do baile, para que non cruzara soa. Conforme me fun facendo maior foi medrando paralelamente en min tamén o medo.
         O maior divertimento dos da estación era facer o circo. Reuníanse todos os rapaces e rapazas e preparaban a súa actuación. Uns facían de leóns, outros de tigres e Manolo, o irmán maior de Anxo, era o domador. Do almacén de viños collían vellos bocois que lles servían de pedestais para as feras. Polos seus aros, aínda que non lles prendían lume, pasaban ruxindo ferozmente os leóns, causando a admiración dos pais e nais espectadores. Cos cartos recadados, chea  de lambetadas.

         Os días de feira a Estación estaba realmente chea de xente. Todos os da volta viñan e volvían en tren. Mentres agardaban polo tren de volta paseaban polo noso campo de xogos. Eses partidos de fútbol con tantos espectadores ocasionais eran os máis competidos. Ninguén quería perder e máis que nunca cada quen quería facer destacar as súas habilidades. O malo era cando se lles escapaba o balón, un "yes" número 6 de goma vermella, para as vías. Berráballes o xefe de estación, o gardaagullas, o engraxador e as nais que os vían. Aínda era peor cando batían contra as ventás da cantina. Milagrosamente nunca escacharon ningún vidro; se iso tivese acontecido o campo quedaría clausurado.

         As poucas interrupcións do xogo eran provocadas pola chegada da carrilana de reparto de gasosas e cervexas e tamén polo carro do xeo. Os da cantina mercaban diariamente aquelas barras enormes de xeo que despois picaban e distribuían entre os distintos compartimentos das neveiras de madeira recubertas por zinc. Á cantina da estación, nos primeiros anos 60, aínda non chegaran as neveiras eléctricas.
        
         Pola estación pasaban catro tipos de trens: o máis antigo era o que estaba tirado polas vellas locomotoras de carbón. Os vagóns eran todos de madeira. Nas ventás había avisos postos en chapiñas que lles recordaban aos viaxeiros a prohibición de chuspir e arroxar obxectos. Era moi perigoso asomarse ás ventás xa que sempre che entraría carbón nos ollos.

         - Ao saír do tren sempre estabas sucio. Algunha que outra vez teño levada unha labazada por chegar mouro á Sionlla. ¡Que esperaban, era unha viaxe moi longa! Polo camiño de ferro, 107 quilómetros, ¡nin máis, nin menos!

         Na saída da estación había unha curva en desnivel bastante pronunciada que provocaba a caída de carbón cando estaba cheo o depósito de carga da locomotora. Sistematicamente había persoas que nas horas de tránsito das vellas locomotoras ían coa carretilla a buscar o carbón caído. Daquela en case todas as casas había cociñas de leña.

         Despois veu o ferrobús, un pequeno tren de proximidade que facía o traxecto A Coruña - Ferrol e era no que se ía á praia de Miño. O Expreso pasaba todos os días ás 11.30 procedente de Madrid e ás 18:30 con destino a Madrid. Ás veces pasaban algúns especiais como os que levaban aos quintos a cumprir o servizo militar. Sempre facían unha pequena parada e arrasaban con todo canto pillaban na cantina. Neses momentos traballaban pai, nai e fillos e aínda así non daban abasto. O último tipo de tren era o de mercancías. Era o que máis lles gustaba aos rapaces. Como non tiñan preferencia tiñan que esperar bastante na estación e así tiñan tempo de esculcar a carga transportada. O mellor era cando levaba coches, aínda que case sempre cargaba pedra e madeira.

         Un momento histórico aconteceu no ano 1965 cando o Circo Americano se estableceu nos terreos da marisma entre a estación e o porto de Betanzos,. A maior parte chegou nun tren especial e claro a todos os ferroviarios lles deron invitacións. Ese si que era un circo de verdade. Xirafas, elefantes, tigres, leóns, cabalos, osos e ata un búfalo. Ademais estaba alí, no barrio. A cantina durante esa semana foi frecuentada por moitos artistas. Moitos eran estranxeiros, pois non se lles entendía nada. Quen máis chamaba a atención, á parte das mozas trapecistas, era un tipo que gastaba chapeu e chaleco de coiro que amosaba as moitas tatuaxes que tiña. Tiña ademais o pelo moi longo e un enorme bigote. A tatuaxe que ao meu pai máis lle gustaba era a dunha serea, coa súa cola, os pelos alborozados e os seus enormes peitos.

         - Papá, agora que xa estás ben, ¿non queres escribir ti mesmo as túas lembranzas?

         Non me dixo nada. Naquel momento non souben ver o dano que as miñas palabras lle fixeran. Gardou con delicadeza a máquina na súa vella funda e colocouna no alto do roupeiro. Nunca máis volvemos a escoitar a musiquiña da vella Olimpia, esa que prendía o eñe, esa á que había que darlle á man a volta á cinta, enzoufándose de tinta.



VII

         Os anos foron caendo para todos case sen decatarnos. Eu fun estudar a Salamanca e a voz do meu pai foise esgotando pouco a pouco.

         Agora que o meu pai faleceu é cando máis necesidade teño das súas historias. Non hai día que pase que non queira saber algo máis del, e agora el xa non está. Sempre que teño oportunidade pregúntolle á miña nai, aos meus tíos... Quero que me conten anécdotas del. Cando tiven a oportunidade de sabelas de primeira man, cansaba. Pensaba nas outras moitas cousas que me apetecía facer. Soamente nos decatamos da importancia das cousas cando carecemos delas.

         Estiven remexendo nos vellos papeis e non atopei nada. A miña nai non entendía nada.

         - ¿Que andas a buscar, Eduardo?

         - Nada, mamá. ¿Ti non saberás por casualidade onde gardaba papá os seus papeis?

         - Hai tempo que os tirei todos.

         Marchei da casa sen dar explicacións e dirixinme á antiga casa da estación. Estaba chea de cousas vellas e inservíbeis. Estaba tamén o vello roupeiro. Enriba do roupeiro estaba... ¡Si! Estaba a vella Olimpia.

         Collina e a toda présa marchei para a miña casa, quería encomezar canto antes a recuperar a memoria do meu pai.





A Coruña, decembro de 2004





Historia dun limoeiro

Era un serán morno de finais de marzo cando decidiramos cortar o limoeiro da horta, xa que nos molestaba moito e estragaba a varanda da terraza.

- Xa avisará Xosé ao xardineiro- díxolle Cris ao seu irmán.
Así foi como comezou toda esta enchoiada. Eu recibín o encargo de me poñer en contacto con Xesús, o xardineiro que un par de meses atrás nos podara as maceiras. O xardineiro de Souto que nos recomendara Marga.
- Xesús, son Xosé, o do Cobo ¡Lémbrase, podounos as maceiras no inverno! Os nosos primos están aquí, ao noso lado.
-¡Ah, si, xa sei!- dixo Xesús, coa súa delicada e persoalísima voz.
- Precisaba que me cortara o limoeiro, sabe, o que está a carón da terraza; é que nos está estragando a varanda.
- Pero, ¿queren podalo, ou cortalo de todo?- Preguntouno cunha certa tristura e como querendo asegurarse de algo que ao mellor el, como xardineiro, non gustaba de facer.
- Si, cortalo de todo- Asegureille eu.
E así foi que quedamos en vernos o xoves, ás cinco da tarde, na nosa casa do Cobo.
Chegado o día, eu marchei despois de xantar para Miño. Eran as catro e media e púxenme a traballar na casa. Pasoume o tempo rapidamente. A iso das sete e media chamoume Cris:
- ¿Que tal, cortaron xa o limoeiro?
- ¡Que va! O xardineiro non apareceu por aquí.
- Por que non o chamas ao móbil a ver se lle pasou algo.
¡Ring, ring..., ring!
- Si, ¿ quen é?
- ¡Xesús, son Xosé, o do Cobo! ¡Non quedamos ás cinco!
- ¡Pero...! ¿Onde estás agora?- preguntoume con preocupación.
- Onde vou estar, estou na casa, no Cobo. Estou aquí dende as catro e media.
- Pero... ¿Ti non es o que está xunto á casa de Parrado?-agora a súa voz estaba máis crebada e a súa preocupación ía en aumento.
- Pero ¿que Parrado? Eu son Xosé, o do Cobo. Non se lembra, podounos as maceiras no inverno. Non sabe, que os nosos primos están aquí ao lado.
- Pero, ¡entón non estás en Loios, aquí ao lado da casa de Parrado!
Durante uns segundos houbo un dramático silenzo durante o cal os dous nos decatamos de que algo raro e grave tiña acontecido. Xesús esgazou co seu laio ese momento:
- ¡Aaaaaaiiiiiiii, Diiiooooooos míiiiiiiio..., o... que... fiiiiiiixen!
- ¡Ai, Diiiooooooos mío..., en... que... lío... me... metínnnnn!
Se non estaba chorando, pouco lle faltaba. Estaba vencido pola situación. O drama máis terríbel lle ocorrera a este pobre home. Nunca puidera imaxinar unha situación como esta.
Eu non puiden máis que preguntarlle, temendo xa a súa resposta -¿que foi o que fixo, Xesús?
- ¡Ai, Dios mío! ¡Corteille o limoeiro a José!- E non deixaba de repetir insistentemente os seus laios- - ¡Aaaaaaiiiiiiii, Diiiooooooos míiiiiiiio..., o... que... fiiiiiiixen! ¡Ai, Diiiooooooos mío..., en... que... lío... me... metínnnnn!
- Pero... ¿Vostede como cortou o limoeiro sen estar ninguén?
- E que como eran as cinco. Como sabía que querían cortar o limoeiro e tiña a ferramenta..., pois xa o cortei. ¡Ai, Dios mío, pero que fixen, en menudo lío me metín!
Os peores presaxios cumpríranse. Alguén en Loios quedara sen limoeiro. E nós, no Cobo, co choio sen facer.
Pasada esta situación eu quixen amañar o meu e quedei con el para o día seguinte. No transcorrer deste novo acordo, Xesús, vencido, queixoso, soltaba un aglaio de cando en vez: -¡ai Dios mío, pero en que lío me metín!- Definitivamente quedamos para o día seguinte á mesma hora.
Nese momento baixou Patricia e conteille o asunto. Rimos ás gargalladas, aínda que cun pouco de pena polo mal momento que seguro estaba a pasar o bo do xardineiro. De contado chamei a Cris para contarlle todo o sucedido. Repetíronse os risos e tamén o lamento do mal que o tiña que estar pasando este home.
Fiando e fiando decatámonos de que o tal José, o de Loios, o que ten a finca a carón da casa de Parrado e que tamén era primo noso (non de Parrado como Xesús dicía) era Pepiño.
- ¡Coñooooo... cortoulle o limoeiro a Pepiño!
Aínda que pareza mentira, este conto aínda non rematara aí. Aínda nos agardaban un par de sorpresas máis.
Ese día cheguei á casa, na Coruña, ás dez e media da noite. Nada máis entrar na casa, Cris e mais eu mirámonos con complicidade e, sen articular palabra, botámonos a rir.
-¡Ai, pobre! ¡Que mal o está pasando! ¡Sabes que me chamou por teléfono ao pouco de falar contigo! Díxome que aínda que quedara mañá para cortar o limoeiro, que non podía ir, que estaba moi desgustado e que por un tempo non ía cortar nada máis. Xa te chamará máis adiante. Ademais mañá ten que ir a recollerlle todo a Pepiño, que llo deixou de calquera maneira. Tamén me pediu o seu teléfono para chamalo. ¡Pobre home, que desgusto ten!
- Pero como se puido confundir desa maneira. Eu ben lle dixen que era Xosé, o do Cobo. Que o limoeiro estaba a carón da terraza. Que nos podara as maceiras no inverno...
- Si, pero segundo me dixo a min, Pepiño tamén ten o limoeiro pegado a unha terraza e tamén lle podou as maceiras no inverno. ¡Menos mal que non lle mandaches cortar tamén as maceiras!
Pasaron máis de tres meses e seguimos sen ter noticias de Xesús, o xardineiro. Xa non temos limoeiro, pouco a pouco o fomos cortando ente Noni e mais eu. A anécdota foise espallando entre os nosos familiares e amigos e sempre provoca momentos de risos a esgalla. Agora basta con dicir ¿Que lle pasou ao limoeiro? para provocar a diversión.
Xesús plantoulles un novo limoeiro na finca de Pepiño e Marilina, remediando dalgún xeito o equívoco e o desgusto. O bonito do caso é que cando Pepiño veu a Xesús, para tranquilizalo díxolle:
- ¡Non se preocupe, Xesús, que vinte anos pasan deseguida!
Sen sabelo, posibelmente sen querelo, acababa de meterlle a puntilla definitiva.

Miño, xullo de 2005.
Dedicado a Pepiño Morado Bernardo, dono dun limoeiro durante vinte anos.






TÓPICOS
    
 Sempre intentei fuxir dos tópicos. Ademais de ser inxustos, demostran a ignorancia, a intransixencia e a simpleza da persoa que os utiliza para argumentar calquera situación. Eu son galego e cando subo por unhas escaleiras nótase ben que subo con decisión. O mesmo pasa cando baixo. Por outra banda, que eu lembre, nunca agardei por ninguén no medio e medio dunhas escaleiras. A imaxe que se tiña dos españois en certos países era de que todos eramos toureiros e comiamos paella. Esa é a realidade dos tópicos. Non serven para analizar condutas, entender comportamentos e describir hábitos e costumes. Cada persoa é un mundo e aínda que posúa certas peculiaridades da súa cultura máis antiga e primitiva, que son comúns a todo un pobo, nunca serán definitivas para explicar o seu comportamento. Sen embargo, ás veces, algunhas situacións vividas parecen darlles a razón aos que entenden o mundo e os comportamentos humanos a través dos tópicos.
        
A posibilidade de voar en cabina dende o aeroporto de Ezeiza, en Bos Aires ata Baía Branca supuxo para min unha emocionante experiencia e o principio dunha viaxe fantástica ata Terra do Lume. Tratábase desas aventuras que soamente che acontecen por casualidades. Esta foi unha.

Visto dende a perspectiva dun acompañante de cabina, pilotar un avión non semellaba moi complicado. Todo pasaba por seguir rigorosamente o protocolo estipulado no voluminoso manual de voo. A dificultade estaría fundamentalmente en saber responder ante as situacións adversas e inesperadas, que son moito máis numerosas consonte o avión é máis vello e porén de tecnoloxía máis primitiva.

Este era un avión militar, da Armada arxentina. Sempre escoitara que os “Focker” eran avións moi ruidosos, incómodos, pero moi seguros. Eran os que antano facían a ruta de Madrid ata Alvedro, na Coruña. Os máis experimentados pasaxeiros dicían que o verdadeiro bautismo de voo se producía nun destes aparatos, non polo risco que se corría, que era mínimo, senón polo que te acolloabas.

O despegue foi emocionante, sobre todo pola sensación de velocidade. O momento cume prodúcese no intre no que deixas terra e inicias unha frenética subida cara ao ceo. As casas van reducíndose ata un punto en que xa non as percibes. Unha vez que acadas a altura e a velocidade de navegación empeza o mellor. Practicamente non escoitas ruído e non tes sensación de velocidade. Estás suspendido na inmensidade do ar. A bóveda celeste é azul e estás sobre un enorme colchón de algodón. Creo que foi o momento no que estiven máis preto da miña propia espiritualidade. Sen dúbida, a Terra é marabillosa. A paz, a beleza, a harmonía, a perfecta comuñón do ser humano e a inmensidade do espazo aberto era total. Atopas a túa verdadeira dimensión e decátaste da relatividade das cousas. Realmente somos algo grande e pequeno ao mesmo tempo.

Aterrar xa é algo máis complexo, non pola dificultade técnica, senón pola temperanza que o piloto debe manter á hora de saber interpretar os datos que a tecnoloxía lle vai proporcionando e tomar as decisións correctas. Foi unha aterraxe perfecta, aínda que eu tiven a sensación de que nos iamos esnaquizar contra o asfalto da pista.

Despois dunha pequena escala en Baía Branca tomamos rumbo para Usuhaia, en Terra do Lume. A partir de aí a viaxe xa non foi en cabina. Con todo puiden gozar da marabillosa vista da Patagonia, dos Andes, albiscar as plataformas petrolíferas no estreito de Magallanes e os altos cumes nevados. De súpeto iniciamos un descenso suicida cara á baía. Cando estabamos case a ras co mar, o piloto iniciou bruscamente un xiro á nosa dereita para enfilar a pista de aterraxe. Era unha vella pista da base naval nas aforas da cidade costeira, da cidade máis austral do mundo.

Era primavera, pero coriscaba que metía medo. Menos mal que viña sobre aviso. Estaba abrigado por unha zamarra prestada especialmente para esta ocasión. Tamén calzaba unhas botas de montaña que Ramiro, un bo amigo da Prata,  me deixara.

Aloxámonos no hotel da cidade e saímos a dar unha pequena volta. Héitor, Silvia e mais eu tiñamos todo o día para nós. Decidimos alugar un coche para ir ao noso aire a visitar o parque natural de Terra do Lume, un dos máis importantes e espectaculares de todo o mundo.

Era un chevrolet, e non tiña tracción ás catro rodas, o cal significaba todo un risco dado os camiños de pedra que iamos transitar. Confiamos en que Héitor, neses momentos piloto da Armada, presentase a mesma pericia ca no avión. Así foi. Non houbo problemas, a pesar da nevada que caeu, das corredoiras e do feito de non levar cadeas.

Antes de entrar no parque natural detivémonos nun par de ocasións para contemplar extasiados as marabillosas vistas. Tamén para xogar algo coa neve, xa que realmente esta era a miña primeira gran nevada. Nunca vira tanta neve xunta na miña vida e nunca vira nevar con tanta intensidade.

Xusto no momento de entrar no parque a nevada foi en aumento. Practicamente non se vía nada. Aínda non sei como nos decatamos, pero o certo é que divisamos un vulto á nosa dereita. Paramos, pois tiñamos a intuición de que era un camiñante. Así foi. Era un visitante atrevido, solitario e que pretendía percorrer a pé o inmenso parque en procura das lontras. Nin sequera ía abrigado; levaba un chuvasqueiro e estaba calzado cuns tenis deportivos.

Agradecido, case como se lle acabaramos de salvar o pelexo, subiu ao coche. Coa calefacción do auto axiña entrou en calor. Chamábase “Pep”, era un biólogo barcelonés de vinte e seis anos, estaba de vacacións e viña ao parque especialmente a ver as lontras. Non contaba coa nevada.

Mantivemos unha animada conversa. A casualidade provocara aquel encontro. Héitor e Silvia, porteños. El de ascendencia galega por parte de pai e nai; ela con raíces italianas por parte de nai. Xosé, galego e curmán de Héitor. Pep, catalán. Paramos en varias ocasións para observar aves, paisaxes, lagos, torrentes...

Unha hora e media despois daquel afortunado encontro (para Pep) chegamos ao único refuxio do parque, unha cabana situada a carón do Lago Roca, xusto ao pé dos últimos cumes andinos que se afundían no lago.

Baixamos rapidamente do chevrolet e entramos no refuxio. Cumpríanos tomar algo quente e repoñer forzas. Héitor díxonos que lle pediramos un café con leite e calquera torta; tiña que pórse en contacto coa base para saber se había novidades (como así foi). Silvia e mais eu estabamos decidindo que lambetada iamos tomar. Pep, máis rápido, xa tiña servido o seu café e adiantándose a todos nós díxolle á camareira:

- Me cobra, por favor.

- ¡Si, como no! ¿Que le cobro?- contestoulle a camareira co seu engaiolador acento.

- Mi café.

Quedei abraiado, como se alguén me dera unha trompada. Pagou o seu café e marchou con el cara á mesa máis afastada da barra.

Servíronnos, paguei, collemos as nosas cousas e sentamos nunha mesa preto da cheminea. Ao cabo chegou Héitor e Silvia contoulle o que acababa de acontecer, mostrando a mesma sorpresa ca min.

Fíxenlles saber que o tópico sinala aos cataláns como “agarrados” (la pela es la pela). Que eu coñecía a varios cataláns e que nunha situación así serían quen de pagar eles a consumición de todos, e sen dúbida despois do favor debido...

Aínda que un nunca debe fiarse dos tópicos, xa que os galegos non adoitamos a contestar sempre con outra pregunta, nin temos todos o pelo roxo, nin levamos o paraugas colgado da lapela da chambra e andamos con pucha e vestimos de negro, ás veces semella que nos veñen como anel ao dedo.

-¡Arre demo, tiña que ser catalán o tipo este, hom!

                                                                              Miño, agosto de 2005





PREVENCIÓN DE RISCOS LABORAIS


Era o meu primeiro día de traballo na nova empresa. A BP é unha das meirandes multinacionais. A súa filosofía financeira é a de ofrecer produtos de calidade a un prezo competitivo. O segredo do seu éxito está en considerar aos seus traballadores coma aos membros dunha grande familia. Tennos contentos, sentímonos importantes e traballamos máis e mellor.

Esa circunstancia foi clave na miña decisión de cambiar de traballo despois de tantos anos. Preferín subir polas escaleiras. Tiña tempo de abondo e quería sobreporme ao nerviosismo da estrea. As escaleiras eran anchas e os chanzos moi cómodos e levadeiros. Subía pensando na transcendencia da miña decisión e polo tanto non reparei nunha muller que viña en sentido contrario. Era unha muller loura, e tiven a intuición de que seguramente era británica (máis adiante souben que estaba no certo). Dirixiuse a min con moita educación e a modiño, pero con firmeza:

 - Suba pola dereita e agárrese ao pasamáns.

Eu seguín as súas instrucións case automaticamente, sen darlle máis importancia. Seguín cos meus pensamentos e axiña volvín a circular polo centro das escaleiras, como facía normalmente.

Decateime de que agora era un home quen me chamaba a atención:

¡Agarre a varanda! Seica non coñece as normas.

Agora soamente pensaba nestas últimas palabras. ¿Que me quería dicir con iso das normas? ¿A muller loura tamén se estaría a referir a esas normas?

Xa chegara ao oitavo andar. Tiña que presentarme ao director de proxectos, un holandés duns cincuenta anos que coñecera no proceso de selección. Creo que el fora o meu gran valedor para conseguir este novo emprego.

Todo foi moi ben. Presentoume a todos os compañeiros do departamento e ensinoume o meu lugar de traballo. Cando ía marchar, comenteille o que me pasara nas escaleiras. El riuse e explicoume que na BP a seguridade dos traballadores era prioritaria:

- Os técnicos de seguridade da compañía teñen feitos moitos estudos e comprobaron que as caídas nas escaleiras era unha das causas que provocaba máis accidentes laborais. Por iso, sempre que subas ou baixes polas escaleiras, agárrate á varanda. Se se che esquece, xa cho recordarán os teus propios compañeiros. Xa te irás acostumando.

Non crin oportuno preguntarlle se reduciran o número de accidentes laborais con esa medida. Seguro que alegaba aos datos recollidos nunha estatística que daba conta da eficacia destas medidas e da diminución das escordaduras provocadas polas caídas nas escaleiras.

Co paso do tempo funme acostumando a subir e baixar correctamente as escaleiras, aínda que ao principio estiven tentado a empregar o ascensor, pero como as normas tamén facían alusión ao beneficio que supoñía facer un pouco de exercicio...

Un día chegoume unha circular interna na que se me informaba de que a última semana do mes iamos asistir obrigatoriamente a un curso de condución de seguridade. A sorpresa inicial foi mudando en comprensión. A empresa estaba tan preocupada pola seguridade dos seus traballadores que xa non lle chegaba con previr os accidentes laborais dentro da propia empresa, agora ata se preocupaba polos riscos que corriamos no traxecto da casa ao traballo e viceversa. Semella incríbel, pero era así. Este é o talante dos novos tempos. Todo está regulamentado, para todo hai protocolos e no contrato laboral hai unha cláusula na que se especifica que os traballadores haberán de seguir as normas ditadas pola compañía para a prevención de riscos laborais, entre outras moitas cousas que agora non veñen ao caso.

Por suposto que fixen o curso obrigatorio de condución de seguridade. Aprendín moito e decateime de que o máis das veces deixamos de ter en conta os aspectos máis evidentes, como por exemplo o emprego do cinto de seguridade.

Pasou o tempo. Xa estou aclimatado á filosofía da empresa, incluso en todo o tocante á prevención de riscos laborais, aínda que nunca lle cheguei a indicar a ninguén como debe subir ou baixar escaleiras.

Hai unhas semanas viñeron a Madrid directores de proxectos da empresa de Alemaña, China, Estados Unidos e Inglaterra. O meu xefe decidiu que despois da xornada maratoniana de traballo, sería bo ir a un restaurante típico da cidade e así ensinarlles aos nosos compañeiros estranxeiros o ben que se come e se goza no país.

Chamei un taxi. No asento de atrás subiron o meu xefe, o inglés e o chinés. Eu acomodeime diante, a carón do condutor. Automaticamente todos nos abrochamos o cinto de seguridade. Cando xa estabamos a piques de arrancar, o meu xefe díxome:

- Rafa, xa sabes cales son as normas de seguridade da empresa no tocante aos desprazamentos en automóbil.

Eu mostreime contrariado xa que todos levabamos posto o cinto. Pero el insistiu mirando de esguello ao condutor, que non o levaba. Eu intenteille explicar que o seu uso non é obrigatorio para os taxistas, sen embargo el insistiu:

-Rafa, faille ver a necesidade de abrochar o cinto de seguridade.

E como lle digo eu a este taxista que debe poñer o cinto de seguridade.

- Mire, é que son uns executivos estranxeiros e as normas da empresa obrígannos a tomar medidas de seguridade e xa se sabe, estes estranxeiros son así moi cuadriculados... ¡Non podería vostede poñer o cinto de seguridade!

Paseniño foi torcendo a súa cara ata que me mirou directamente aos ollos cun aire de superioridade e tamén como pensando se eu lle estaba a tomar o pelo. Logo duns segundos de espera, espetoume cun acento entre castizo e andaluz:

-¡Saian do taxi e tóquenlle o carallo a outro, que eu teño moito choio!

Non me dou opción e todos saímos do taxi. Os meus acompañantes non saían do seu pasmo. Mentres agardabamos outro taxi (podería pasar bastante tempo ata a súa chegada) estáballe dando voltas á estratexia que ía seguir co seguinte taxista:

- Doulle unha propina de dez euros se nos leva ao centro, pero co cinto de seguridade posto.     


Dedicado ao meu amigo Rafael Esteban Lista
Miño, 27 de xullo de 2005




O PENALTI

- Xosé, ¿vés xogar connosco hoxe pola tarde un partido de fútbol sala?

- ¿Un partido de que...?

Ben entendera que me dixeran fútbol sala, pero o que non sabía moi ben era a clase de fútbol que era ese. Por iso fixen a pregunta. Eu xogaba ao fútbol “grande” e non me cabía na cabeza que se fixeran campionatos de fútbol en campos de balonmán. De máis cativos xogabamos dous contra dous, tres contra tres..., sen porteiros, pero era por limitación de espazo e de xogadores. Xogabamos ao que chamabamos “defensas”, sobre todo no adro da igrexa parroquial e tamén no cantón pequeno, se os serenos (hoxe policías locais) non nolo impedían.

- ¿E onde é?- Intereseime por iso da novidade e porque a min gustábame xogar ata ás chapas.

- En Guísamo. É o trofeo das festas patronais. Xogaremos o de fútbol e tamén o de fútbol sala.

- Serán días distintos, polo menos.

En xuvenís cometera o erro de xogar dous partidos no mesmo día. Pola mañá a semifinal do campionato de fútbol intercentros na Coruña, co equipo do instituto de ensino medio no que cursaba o bacharelato e pola tarde o corresponde de liga co equipo da vila. O domingo non puiden saír de troula cos amigos. Nunca me doeron tanto as pernas. E iso que eu sempre xogaba de porteiro.

Chegado o día, alá fun a Guísamo cos amigos da peña. O sábado pola tarde xogamos o partido de fútbol. Era unha tarde calorosa de verán. O campo era de terra e levantábase moito po. Gañamos. Non sei se por merecementos, ou porque os do equipo contrario, que eran os que celebraban as festas, pagaron no terreo de xogo os seus excesos cos callos, a carne asada e o viño.

O domingo era o día da final de fútbol sala. Cheguei co tempo xusto. Protexinme todo canto puiden. Cando vin o terreo de xogo, maldicín non ter cobadeiras. ¡Era unha pista ao ar libre, de cemento!, liso, pero cemento ao fin e ao cabo. Como demos me deixara engaiolar. Íame magoar por todo o corpo.

Antes de empezar tiven moito interese en desculparme anticipadamente cos meus compañeiros polos goles que me ían meter.

-¡Eu aquí non me tiro nin de coña!

- Tranquilo Seo, non pasa nada. Fai o que poidas. Manolo mostrábase comprensivo e tamén compasivo. Seguramente el tamén estaba pensando en que o seu xogo defensivo se ía ver limitado. ¡A ver quen era o guapo que ía ao chan para evitar un regate!

- Manolo, pásame o balón, quero tocalo unha vez antes de comezar. ¡Ostiá, que duro é! E case non bota. É moi pequeno... ¡Vaia merda de partido que vou facer!- As miñas desculpas anticipadas estaban sendo aceptadas. Todo ía na miña contra. Os demais tranquilizábanme ao mesmo tempo que tamén eles se xustificaban con que non se podía pasar ben, que o balón quedaba prendido na pista... Consolábanos o feito de ter gañado a final de fútbol o día anterior. Pero a min non me gustaba perder nin ás chapas...

Comezou o partido e na primeira xogada marcamos un gol. Empezabamos ben. En todo o primeiro tempo toqueille á pelota catro ou cinco veces, e case sempre para sacar de porta, un doado pase coa man a un compañeiro. Vese que os contrincantes tampouco atinaban ben cos seus disparos, xa que practicamente todos ían por fóra. O mesmo nos pasaba a nós.

O segundo tempo xa foi distinto. Tiven que parar varios balóns, aínda que sen demasiado esforzo. O peor era ter que ir ao chan. Botaba de menos unhas boas cobadeiras. Xogaba tamén sen luvas, xa que ao ser o balón tan pequeno non controlaba ben os pases. Fomos aguantando máis ou menos o resultado. Todo parecía solucionado ata que no último minuto do partido pitaron unha pena máxima na nosa contra.

O árbitro colocou o balón á distancia regulamentaria e inmediatamente saín da portería para protestar:

- ¿Pero onde é o punto de penalti? ¡Non pode ser tan preto!

O Xián, o árbitro, miroume con estrañeza:

- Veña Seo, non te fagas o listo. Parece mentira que me discutas iso.

Xúrovos polo máis sagrado que nunca imaxinei que fora tan curta a distancia. Estaba realmente acolloado. Non tiña nada que facer. A única posibilidade era que o tirara fóra. Pensaba, cada vez con máis medo, que ao peor levaba un caldeirazo en toda a cara. ¡Carallo,  co duro que era o balón!

Por fin fun quen de me situar na liña de portería e aguantar o tipo. Intentei disimular o medo como puiden. Flexionei levemente as pernas e abrín os brazos nun intento desesperado de cubrir o meirande espazo de portería. ¡Que sexa o que Deus queira!, pensei.

O Xián asubiou co seu chifro. O meu corazón aumentou considerablemente o seu latexar ao ver a aquela mula achegarse ao balón. O dianteiro estaba cada vez máis preto do balón e cando me decatei de que lle ía meter un punteirazo, instintivamente decidín botarme cara a un lado e dar media volta para protexer dun posíbel pelotazo as partes máis nobres e fráxiles do meu corpo.

¡E bateume, carallo! Tomara a decisión máis acertada, xa que se non fora pola media volta, daríame de cheo na entreperna.

Acababa de parar o meu primeiro penalti a fútbol sala, e ademais déranos a vitoria. O que menos lles importou aos meus compañeiros era que o parara co cu.

Eu tardei bastante tempo en volver a xogar de porteiro a fútbol sala e algún máis en librarme das bromas dos amigos.

Ao longo dos anos xoguei en moitas ocasións a fútbol sala. Parei máis penaltis e con máis transcendencia, pero o que parei co cu, por medo, é do que máis me lembro.


                                        Miño, agosto de 2005
         Dedicado aos meus fillos Chechu e Edu, seareiros do Súper Dépor.




O CONGRESO

Antonio e mais eu tiñamos que ir buscar ao aeroporto de Alvedro ao relator da xornada. Era o I Congreso Internacional de Educación que se celebraba na cidade e ambos os dous formabamos parte do comité de organización. Fixemos un pequeno cartel co nome do conferenciante, Emilio e puxémonos en marcha. Iamos con tempo suficiente xa que cos atascos de Vilaboa nunca se sabe.

Chegamos ben e aínda nos deu tempo a tomar un café con leite na cafetería:

- ¡Vaia prezos, Xosé Luís! 

Polos altofalantes estaban a anunciar a chegada do voo de Iberia que traía ao noso conferenciante dende Madrid. Con tranquilidade dirixímonos á sala de chegadas e conforme ía saíndo pasaxeiros erguiamos o noso cartel co nome ben visíbel en tinta negra: Emilio.

Foron pasando persoas e o noso relator non aparecía. De súpeto vimos a un home duns cincuenta anos, ben traxeado e cun maletín. Estaba observando a todas as persoas da sala, como buscando a alguén en particular.

- Antonio, seguro que ese é Emilio- díxenlle ao tempo que dirixía a súa atención cara a el.

Levantei e axitei o cartel para chamar a súa atención. Ao se decatar, asentiu cun leve movemento de cabeza e dirixiuse cara a nós:

- Eu son Emilio. ¿Son vostedes os que me veñen buscar para as charlas?

Os dous contestamos ao mesmo tempo. Presentámonos e saudámolo chocando as mans.

Entramos no coche e iniciamos a viaxe de volta á Coruña. Tiñamos tempo de sobra para chegar ao congreso, por unha vez Iberia fora puntual.

- ¿Que tal o voo?

- Moi bo. A verdade é que a viaxe a Galicia sempre merece a pena, especialmente á Coruña. O día estaba despexado e a vista das rías é marabillosa. ¡Non saben vostedes a sorte que teñen vivir nun lugar tan fermoso!

Creo que o dicía sinceramente e non por quedar ben connosco. Notáballo na súa mirada franca e pola naturalidade coa que o dixo. Sempre deben vir de fóra para recordarnos o bo que temos.

Non sei como, pero o certo é que axiña se desviou a conversa para o tema da alimentación. Sostiña que, en xeral, a xente non sabe alimentarse ben e que non se preocupa de mercar produtos naturais, pero que esa tendencia estaba a mudar:

- A clave do futuro en alimentación pasa pola agricultura ecolóxica e de calidade. A xente vai empezar a demandar produtos naturais, sen aditivos nin cousas raras. Fixádevos o que está a pasar co mal das vacas tolas- Dicíao con tal seguridade que non fomos quen de retrucarlle; ademais tiña razón.

Cando pasamos por diante da fábrica da cocacola indicámoslle que xa faltaba moi pouco para chegar ao lugar do Congreso, o cal o sorprendeu gratamente xa que as distancias e a concepción do tempo en Madrid son outras.

Ao pasar por diante de Carrefour, díxonos con ledicia:

- Pois si que queda preto. Aquí é onde temos as charlas.

Antonio e mais eu mirámonos estrañados e confundidos. Ao segundo preguntámoslle que era o que quería dicir con iso de que alí era onde tiñamos as charlas.

- Pois claro, non son vostedes directivos de Carrefour. Eu son Emilio López Martínez, o que ten que dar as charlas sobre estratexias de venda en alimentación.

Nunca me sentín tan parvo. Inmediatamente pensei no Emilio que nós tiñamos que recoller. Seguro que aínda estaría agardando no aeroporto. E nós mentres tanto en Continente explicándolle a este señor que en realidade nós tiñamos que recoller a outro Emilio, a un que viña de relator a un congreso de educación, non de alimentación... Creo que nunca pasamos tanta vergoña.

Deixamos a Emilio López Martínez en Carrefour  e marchamos de volta a Alvedro a fume de carozo en procura de Emilio Rojo Gil.

- A min xa me estrañaba que falara tanto de alimentación.

- ¡Pois xa o podías dicir antes, Antonio! Vaia enchoiada na que nos metemos. E agora como llelo imos explicar aos demais. ¡Non se van rir de nós pouco!

Cando de novo chegamos ao aeroporto, alí non había ningún Emilio. Volvemos de novo á Coruña e fomos para o Congreso. A meirande parte do tempo, en silencio, sen articular palabra. O pouco que falamos foi para laiarnos da situación na que nos meteramos...

Nada máis chegar, os nosos compañeiros do comité de organización preguntáronnos anoxados:

- ¿Que vos pasou, seica non tiñades que ir buscar a Emilio Rojo ao aeroporto?  

Non nos deron tempo a responder, mellor así. Soubemos que estivo agardando bastante tempo e ao non aparecer ninguén colleu un taxi. Agora estaba no despacho do director, iso era o importante.

- ¿Que vos pasou?

Adianteime a Antonio na resposta:

- Unha chea de cousas para contalas agora; xa falaremos.

Sempre esquivamos a pregunta. Xa non me lembro canto tempo tardamos en contar toda a verdade. De seguro que alguén en Carrefour estaba a rir a esgallo. Xa era bastante penitencia, ¿non si?


  
                                                                  Miño, xullo de 2005

                                                     Dedicado a José Luis Pérez Vuelta 





A GRAN CARREIRA
        
 Paseaba en compaña da miña esposa pola praia de Miño unha tarde calorosa de verán cando me atopei co Chenel. Aínda que o vexo con certa frecuencia non me acabo de acostumar ao seu aspecto físico, ao seu enorme bandullo destacado aínda máis pola súa baixa estatura.

Nos nosos tempos mozos el era o xuvenil máis rápido de toda a bisbarra das Mariñas. Era o campión dos 400 metros lisos e un destacado corredor de medio fondo. Era baixo e ben proporcionado. A súa musculatura poderosa permitíalle tamén ser o número un en ximnasia deportiva. Por iso que non acabo de acostumarme ao seu actual grosor.

Nunca foi brillante nos estudos. Non soamente suspendía un bo feixe de materias, senón que ademais presumía de ser un zoquete no instituto. Era o terror das profesoras faltas de carácter; ¡que llo pregunten á señorita Asunción, a de latín!

A fundación do Club de Atletismo supuxo para el un gran aliciente, xa que deseguida se destacou coma un gran corredor.

De andar de troula todos os días pasou a coidarse moito, ao principio; despois, foi cada vez a menos. Adestraba todos os días despois de saírmos das clases da tarde e os sábados competía. Ao principio gañaba todas as carreiras. Na vila non había quen lle metera man. Na bisbarra, semellaba que tampouco, pero xa nos campionatos provinciais o nivel era outro. Cando corría na Coruña con atletas de toda Galicia a cousa cambiaba. Xa non era nin moito menos o máis rápido. Creo que iso foino desinchando pouco a pouco. Decatábase que para ser bo, ou dos mellores, non soamente había que ter condicións, senón que, sobre todo, había que sacrificarse moito. Non sei ata que punto el estaba disposto a iso. O atletismo sen vitorias non lle proporcionaba entón o subidón de autoestima que tanto necesitaba. Resultáballe moi duro chegar a Betanzos, despois das competicións, e recoñecer que non quedara entre os primeiros.

- ¿Que tal, Chenel? ¿De que quedaches?

- De sexto. ¡Ostiá, tío, alí hai moitísimo nivel!- Recoñecía ao principio.

Pouco a pouco as súas respostas fóronse tornando máis agresivas.

- ¡Vai ao carallo!- Era o máis suave que che espetaba os sábados pola tarde, cando volvía do pavillón de deportes de Riazor das series de clasificación.

Eu funo ver correr en varias ocasións e teño que recoñecer que en canto chegou a un certo nivel de competición a súa figura achicouse e perdeuse dalgún xeito todo ese halo de gran corredor que o rodeaba anteriormente. En Betanzos e nas Mariñas era o máis rápido, pero a nivel provincial e galego non era nin moito menos dos máis veloces. Por esa razón eu non adoitaba a preguntarlle polo resultado das súas carreiras.

Durante toda a tempada os amigos fomos acostumándonos a non lle dar demasiada importancia á súa traxectoria atlética. Era moi susceptíbel e cabreábase axiña. Non tiña sentido incomodalo. Como moito, de vez en cando, máis que nada por cortesía e amizade, preguntabámoslle:

- ¿Que tal, Chenel? ¿Como che foi?- Nin sequera nos interesabamos no posto no que quedara. El limitábase a contestar como sen querer algo parecido a:

- ¡Bah, ben!

E todos respectabamos a súa resposta e cambiabamos de tema.

Pero aquel sábado todo foi diferente. Estabamos todos sentados nas escaleiras do cine Alfonseti  cando vimos baixar ao Chenel do autocar coa súa bolsa de deportes e o pelo aínda mollado. Viña todo ledo; notábaselle o sorriso de orella a orella. Mirounos xa dende o lonxe e sacou peito. Dirixiuse cara a nós con paso firme, decidido e algo chulo. Todos nos decatamos de que algo bo lle debera pasar.

Nada máis chegar onda nós falounos oufano e fachendoso ao tempo que indicaba coa súa man ergueita o sinal da vitoria:

-¡ Quedei de terceiro na carreira dos catrocentos metros!

Era certo, portaba pendurada do seu colo unha flamante medalla de bronce. Todos nos alegramos moitísimo, por fin o Chenel, o noso amigo, conseguira unha medalla nos campionatos provinciais. Ese día foi especial, non porque fixeramos algo distinto, senón pola alegría que todos sentimos tras o triunfo do noso amigo.

Ao día seguinte souben a verdade da gran carreira do Chenel. Certamente quedara de terceiro. Por circunstancias soamente participaran na gran carreira catro atletas e un deles con tan mala fortuna que caera na saída.

Nunca dixen nada. Non quixen restarlle méritos ao meu amigo.

Bastantes anos despois coincidín co Chenel. Estaba un pouco colocado pola cervexa (algo habitual nel nesa época) e recordamos vellos tempos. Eu mencioneille a gran carreira. Pegouse á miña orella e confesoume:

- Seo, ti es un bo amigo, vouche contar un segredo e non llo digas a ninguén.  Naquela carreira soamente corremos catro, e un caeu na saída.

Despois de tantos anos, sentín un gran alivio.



                                                                                   Miño, agosto de 2005.


No hay comentarios:

Publicar un comentario